Камен сведок за животот и минатото

На осамено место кај Добри Дол — каде што гранките и тревките се брануваат со ветерот, а земјата сè уште чува вековни спомени —  е откриена мермерната стела која стои со тивка достоинственост. Изработена во раниот II век н.е., нејзиното присуство отчукувало во срцето на римска Македонија, притоа истакнувајќи го значењето на Скупи како римска колонија, чии пространства и villae rusticae излегувале далеку од административниот центар на градот, некогаш исполнети со живост. Овој споменик е прекриен во симболи и приказни. Пентагоналниот релјеф на врвот прикажува тракиски коњаник во полн замав со развиорена хламида, а под коњот на кој му се подигнати предните нозе, има вепар и куче. Околу коренот на прикажаното дрво се обвива змија, а гроздовите и лисјата од виновата лоза се плетат околу текстот. Ваквата иконографија го обележува циклусот на годишните времиња и обновата на човечките надежи и стремежи. Самите уметнички детали говорат за непрекинатото раздвижување на животот исполнет со борба, ветување и сеќавање.

Врежани редови за љубов и наследство

На натписот се открива кусата приказна за Публиј Ајлиј Посидонијан, син на Публиј. Неговиот когномен, нежно одѕвонувајќи го името на неговиот татко, потсетува на морските тајни, вплетувајќи ја традицијата на предците во нови римски обичаи. Шеснаесет години, девет месеци и девет дена — живот краток, но вреден. Водена од жал и добродетел, бабата Антонија Сатурнина го овековечила споменот за внукот со камен натпис. Овој споменик не зборува само за загубата, туку и за истрајноста на едно семејство кое, сред променливи времиња, достоинствено ги чува и болката и надежта.

Помеѓу мудрост и светлина

На крајот од епитафот, древна мудрост суптилно извира од мермерот: „Оној кого боговите го љубат, умира млад.“ Менандровиот стих, истовремено прониклив и утешителен,  ги собира тагата и утехата во една реченица. За оние што тагуваат, им шепнува дека животите што завршуваат премногу рано се вреднуваат многу повеќе надвор од човечкиот досег, преку љубовта на боговите. Овие зборови, предадени преку поезија, секој читател го повикуваат да застане и да размисли — дека тагата и убавината можат да станат едно, и дека најкратките животи можат да блеснат многу повеќе од многубројните години на животниот век. 

Денес, секое утрото светлината нежно ги гали контурите на натписот, сместен во тивките простории на Археолошкиот музеј во Скопје. Длабоко врежаните зборови од каменорезецот, посветеноста на нарачателот и мудроста на поетот го надминуваат сеќавањето за смртта само на еден човек и ја разбудуваат универзална размисла за пребродување на тагата, изнаоѓање на надеж и утеха за секоја минлива човечка судбина.

                                                                                                                                                    Филип Марковски