За проектот

PROMETHEUS — Промовирање универзални вредности преку дигитална епиграфика и културно наследство е мал проект за соработка, кофинансиран од програмата на ЕУ „Креативна Европа“, насока „Култура“. Тој е кофинансиран и од Министерството за култура и туризам на Република Северна Македонија, Министерството за култура и информирање на Република Србија и Министерството за култура на Република Бугарија, како и од партнерите во проектот. Времетраењето на проектот е 2 години (2024–2025). Конзорциумот на проектот вклучува 5 институции од 3 држави: Северна Македонија, Бугарија и Србија. Координатор на проектот е Археолошкиот музеј на РСМ во Скопје, а останатите партнери се Филозофскиот факултет при Универзитетот во Белград, Институтот за балканистика при Српската академија на науките и уметностите, Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“ и Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје. Активностите на проектот се поделени во пет работни пакети (РП): 1) Управување, администрација и координација; 2) Градење капацитет; 3) Вмрежување и споделување знаење; 4) Дигитализација на епиграфски споменици; 5) Комуникација и дисеминација.

Епиграфските споменици се важен дел од културното наследство и вреден извор на информации за минатото. Тие сведочат за секакви аспекти на човечката цивилизација и даваат важни податоци за секојдневниот живот, општествените институции, политиката и културата. Повеќе од сите други пишани историски извори, натписите се лични сведоштва. Тие документираат љубов, загуба, тага, надеж, вера, благосостојба, чест, гордост, почит, успех, власт и авторитет, слобода, мир, војна. Затоа тие претставуваат корисна алатка за препознавање и промовирање на универзални човечки вредности. Земјите од Југоисточна Европа и Балканот располагаат со значително епиграфско наследство од грчко-римско време, кое ги одразува животот, културата и историјата на локалните народи и нивните односи со цивилизациите на Стара Грција и Античкиот Рим. Натписите на свој специфичен начин раскажуваат за припадноста и разновидноста и можат да ни помогнат подобро да ги разбереме овие прашања во контекст на општoчовечките вредности. Сегашната војна во Украина и нејзините последици за Европа и за остатокот од светот уште еднаш нè потсетуваат дека одржувањето на хуманоста е обврска на секоја генерација. Епиграфското наследство има потенцијал да ја научи публиката, особено помладите генерации, за важноста на оваа обврска.

Во последните децении епиграфиката доживеа значителна еволуција како дигитализирана област на истражување. Создадени се  различни дигитални корпуси на натписи што одговараат на највисоки научни стандарди. Започнати се бројни иницијативи што го промовираат користењето дигитални технологии за претставување на содржината на епиграфските споменици пред поширока публика, за поттикнување на изучувањето грчки и латински јазик, како и за популаризирање на запознавањето со историјата и културата.

Сепак, постојните дигитални модели за претставување музејски колекции и археолошки локалитети сè уште се двоумат целосно да ја искористат пишаната содржина на натписите за активно ангажирање на публиката. Дигиталното објавување натписи во југоисточноевропските и балканските земји сè уште е слабо застапено. Музеите општо земено имаат потреба од модели за привлекување нови публики и за нивно ангажирање во доживувањето и восприемањето на културното наследство преку дигиталната епиграфика. Меѓународната соработка меѓу културните институции во земјите од регионот има потреба од продлабочување.

Целта на соработката меѓу Археолошкиот музеј на РСМ и Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје (Филозофски факултет), Република Северна Македонија, СУ „Св. Климент Охридски“ (Факултет за класични и нови филологии), Софија, Република Бугарија, Институтот за балканистика при САНУ и Филозофскиот факултет при Универзитетот во Белград, Република Србија, е да се соединат веќе утврдените успешни практики во дигиталното издавање натписи и во примената на епиграфиката како образовно средство, со цел активно ангажирање различни публики и популаризирање на епиграфското наследство врз основа на промовирање на општoчовечките вредности.

Овој проект има за цел да ја поттикне транснационалната креативност и циркулација и да го подобри капацитетот на културните институции за иновации и развој. Главен фокус на активностите е подобрување на пристапот до културата и на взаемното дејствување со неа кај различни категории публика, како и ангажирање и зголемување на публиката и во физичка и во дигитална средина. Активностите се исто така насочени кон градење капацитет, обука, професионален развој и дигитализација.

За да се постигнат овие цели, соработката меѓу југоисточноевропските и балканските земји и други држави во Европа е фокусирана на создавање дигитална колекција од старогрчки и латински епиграфски споменици од подрачјата на Северна Македонија, Србија и Бугарија, придружени со соодветни дигитални ресурси за нивна употреба од стручна и нестручна публика. Оваа соработка ја потпомогнува слободната размена на искуство, добрите практики и знаењето во областа на дигиталната епиграфика и претставувањето и популаризирањето на епиграфското наследство меѓу институциите ангажирани во различни аспекти на заштитата и управувањето со културното наследство. Таа го унапредува капацитетот на музеите, археолошките локалитети и образовните институции да дигитализираат и документираат епиграфски споменици и да создаваат и развиваат сопствени дигитални корпуси на натписи. Уште поважно — им помага да ги истражат можностите за применување на постојните и за создавање и развој на нови модели за кодирање и електронско објавување натписи, коишто ќе ја ангажираат пошироката публика на начини што му овозможуваат на секого да ги препознае човечките вредности како врска меѓу минатото, сегашноста и иднината, врска што ги поврзува луѓето без оглед на пол, раса, религија, јазик, народност. Проектот го унапредува и капацитетот на овие институции да ги претставуваат локалните епиграфски споменици и културното наследство од антиката на начин што ќе му овозможи на секого да ги препознае како дел од европскиот културен простор.

Најпосле, проектот има за цел да го засили капацитетот на културните институции за потесна соработка со училиштата и универзитетите и за организирање настани и активности во кои обучуваните ќе имаат можност да ги применуваат своите дигитални вештини, да го ценат културното наследство и истовремено да изучуваат грчки и латински, епиграфика, историја, да дознаваат повеќе за грчко-римските корени на европската цивилизација и современата култура, како и да ги развиваат своите способности за анализа на прашања поврзани со разновидноста, инклузијата, родовата еднаквост и животната средина од дијахрона перспектива и од перспективата на општoчовечките вредности.

Резултатите од проектот ќе бидат дигитални и со отворен пристап, достапни за примена од културни, образовни и истражувачки институции, како и од разновидни публики ширум светот.

See more